SZLAK ODRY – Zatoka Gondoli [11]

pl en

Zatoka Gondoli z przystania

Zatoka Gondoli z przystanią

 

 Zobacz lokalizację na mapie

 

Zatoka Gondoli jest reliktem dawnego ujścia lewego dopływu Odry, rzeki Oławy, która łączy się obecnie z Odrą powyżej mostu Grunwaldzkiego. Dzisiejsza nazwą zatoki nawiązuje do używanego do końca II wojny światowej określenia „Gondelhafen”.

 

Nieistniejąca drewniana kładka

Nieistniejąca drewniana kładka

 

Wrocławianie aż trzykrotnie zmieniali bieg Oławy. Gdy w XIII w. budowano miejskie fortyfikacje, wody rzeki skierowano na obniżony podmokły teren, zasilając miejską fosę. Ujście Oławy znajdowało się wówczas przy Arsenale Miejskim. Nad fosą powstawały młyny (największy nazywany był Młynem Siedmiu Kół), miejskie łaźnie ulokowane w pobliżu bram miejskich oraz warsztaty rzemieślnicze przycumowane do brzegu. Czarna Oława, jak nazywano wewnętrzną fosę opływającą samo centrum, stała się również ujęciem wody do celów gospodarczych dla wrocławian, co spowodowało szybkie zanieczyszczenie wody płynącej w płytkim korycie. Z czasem zaczęła ona rzeczywiście przypominać ściek, a na odór dobywający się z Czarnej Oławy narzekali wszyscy okoliczni mieszkańcy. Nawet Johann Wolfgang Goethe podczas wizyty w mieście pisał o brudnym, śmierdzącym Wrocławiu, z którego pragnąłbym się wydostać. W 1866 r., po epidemii cholery, władze miejskie postanowiły zasypać najstarszą fosę miejską, widząc w niej źródło chorób. Przeniesiono wtedy ujście Oławy w miejsce, gdzie dzisiaj znajduje się Zatoka Gondoli.

 

Powódź 1903 r.

Powódź 1903 r.

 

Już w latach 80. XIX w. ponownie skrócono bieg rzeki, przesuwając ujście Oławy w górę Odry, w obecne miejsce. Zasypano wtedy część fosy łączącej się z Oławą na odcinku przy al. Słowackiego i ul. Purkyniego, zostawiając jedynie niewielki fragment – małą zatoczkę sąsiadującą z Promenadą Staromiejską, popularnym miejscem spacerów, i z widokowym wzgórzem powstałym na miejscu Bastionu Ceglarskiego.

 

Nieistniejąca drewniana kładka

Nieistniejąca drewniana kładka

 

W 1886 r. w pobliżu wzniesiono gmach Rejencji Śląskiej, czyli Zarządu Prowincji Śląskiej (dzisiejszy budynek Muzeum Narodowego). W tym czasie zatokę, znajdującą się obok reprezentacyjnej budowli, uporządkowano. Po umocnieniu brzegów i wybudowaniu drewnianej kładki powstała przystań dla łódek i kajaków, przez krótki czas wypożyczano tu również łodzie przypominające kształtem włoskie gondole. Wypływano stąd na krótkie widokowe przejażdżki po Odrze (na wprost zatoki znajduje się najstarsza część Wrocławia, Ostrów Tumski) i na dłuższe wyprawy w kierunku wschodnim, głównie do Rakowca, Siedlca i Trestna. Do Rakowca przyciągały wrocławian słynne etablissementy, między innymi Bürgersäle. To miejsce – wzorowane na wiedeńskim Praterze z restauracją, salą koncertową, atelier fotograficznym, strzelnicą, karuzelą i hipodromem – posiadało przystań z wypożyczalnią łódek, miejsca dla 6000 gości oraz tor wyścigów rowerowych w pobliżu ogrodu.

 

Regaty

Regaty

 

Przerzuconą nad wodą drewnianą kładkę, łączącą dwa fragmenty nadodrzańskiego bulwaru, zastąpiono w 1928 r. betonowym mostkiem. Niewielka przystań w zatoce miała w bliskim sąsiedztwie poważną konkurencję, bowiem na odrzańskim nabrzeżu znajdowały się aż dwie duże przystanie pasażerskie – przy moście Piaskowym i przy moście Lessinga (obecnie most Pokoju).

 

Nieistniejąca drewniana kładka

Nieistniejąca drewniana kładka

 

Po II wojnie światowej zamknięto ujście zatoki, aby zahamować proces zamulania. Dopiero w 2009 r., po oczyszczeniu brzegów i odmuleniu, zatokę przystosowano do pełnienia funkcji przystani z wypożyczalnią sprzętu wodnego. W tym samym roku udostępniono dla żeglugi rekreacyjnej Śródmiejski Węzeł Wodny, dzięki czemu z Zatoki Gondoli można pływać w dół rzeki, w rejon odrzańskich wysp leżących na wysokości Starego Miasta. Położenie przystani jest bardzo dogodne, gdyż zatoka znajduje się na uczęszczanym szlaku turystycznym. Tuż obok mieści się Muzeum Narodowe, a po drugiej stronie ulicy w rotundzie zobaczyć można jedną z największych atrakcji miasta – Panoramę Racławicką, obraz przedstawiający bitwę stoczoną pod Racławicami w 1794 r. Zatoka Gondoli położona jest przy jednej z głównych alei Promenady Staromiejskiej, wychodzącej na nadodrzańskie nabrzeża. W okresie wiosenno-jesiennym funkcjonuje tu kawiarnia na wodzie, stąd wypływa też tramwaj wodny.

 

Stylizowane weneckie gondole

Stylizowane weneckie gondole

 

Skutkiem mrozów Odra przykryła się lodowatym zwierciadłem, na którym, osobliwie podczas świat, łyżwiarze tłumnie bawili się, rysując wierzch zamarzniętej rzeki rozmaitymi zygzakami, mniej więcej sztucznymi, albo wożąc w saneczkach płeć piękną, przepadającą za tą zabawą. Śmielsze z tego grona, a liczba ich niekoniecznie mała, uzbrajają stopy, często niezbyt maleńkie, łyżwami, a podnosząc suknie w festony, wyprawiają zręczne ewolucje na szklistej powłoce rzeki.
Wrocław, 1 stycznia 1865 r.
Tygodnik Ilustrowany, nr 277

 

Stowarzyszenie Drzwi do Europy jest inicjatorem powstania Szlaku Gondoli na Odrze, którego centralnym punktem jest przystań rekreacyjna w Zatoce Gondoli. W projekcie biorą również udział inne wrocławskie organizacje pozarządowe. Celem wspólnych działań jest stworzenie warunków (m.in. nadrzecznej infrastruktury) do tego, aby Odra – tak jak w latach przedwojennych – stała się ponownie miejscem rekreacji i uprawiania turystyki wodnej.

 

Widok z kładki na Zatokę Gondoli

Widok z kładki na Zatokę Gondoli

 

 

 Zobacz lokalizację na mapie

 

SZLAK ODRY – zobacz:

  1. Stopień wodny Opatowice, Śluza Opatowice
  2. Stopień wodny Bartoszowice, Śluza Bartoszowice
  3. Przystań ZOO, Port STANICA, Port RANCZO
  4. Przystań Zwierzyniecka, Most Zwierzyniecki, Kanał Miejskiego
  5. Stopień Wodny Szczytniki, Śluza Szczytniki
  6. Wybrzeże Wyspiańskiego
  7. Ujście rzeki Oława, Port Węglowy, Odra Centrum
  8. Most Grunwaldzki
  9. Kanał Żeglugowy, Śluza Zacisze
  10. Bulwar Marii i Lecha Kaczyńskich
  11. Zatoka Gondoli
  12. Bulwar Xawerego Dunikowskiego
  13. Bulwar Piotra Włostowica
  14. Most Tumski, Mosty Młyńskiej
  15. Most Piaskowy, Przystań Turystyczna, Wyspa Tamka
  16. Górny stopień wodny, Śluza Piaskowa
  17. Wyspa Słodowa
  18. Most Uniwersytecki, Marina
  19. Dolny stopień wodny, Śluza Mieszczańska
  20. Mieszczański Stopień Wodny, Elektrownie wodne
  21. Port Miejski, Kępa Mieszczańska
  22. Stopień wodny Różanka, Śluza Różanka
  23. Stopień wodny Psie Pole, Śluza Miejska
  24. Most Milenijny, Zimowisko Barek Osobowice 1
  25. Port Popowice
  26. Zimowisko Barek Osobowice 1
  27. Stocznia Kozanów
  28. Stopień wodny Rędzin, Śluzy Rędzin
  29. Strona główna

 

 
Opracowanie merytoryczne i historyczne: Fundacja OnWater.pl
 

Zobacz również serwis Partnerski www.WroclawNadOdra.pl
wroclaw_nad_odra_top2

Szlak_Partnerzy